7 Chính Sách Mới Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Cần Nắm Từ Tháng 10/2026

Trong tháng 10/2026, bảy văn bản pháp lý mới về hải quan, Cửa khẩu thông minh, chứng từ điện tử, kinh doanh gạo, hoạt động của doanh nghiệp FDI và quản lý cửa khẩu cảng sẽ lần lượt có hiệu lực. Doanh nghiệp cần rà soát sớm hệ thống khai báo, điều kiện kinh doanh và quy trình làm thủ tục để không bị gián đoạn hoạt động.

1. Thủ tục xuất nhập khẩu thực hiện qua Cơ chế một cửa

Nghị định 336/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 22/8/2026) có hiệu lực từ 15/10/2026. Nghị định quy định thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, quá cảnh theo Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN.

Toàn bộ việc quản lý, vận hành, trao đổi và chia sẻ dữ liệu về các thủ tục này sẽ được thực hiện trên Cổng thông tin một cửa quốc gia. Các giao dịch điện tử trên cổng gồm:

• Khai báo, tiếp nhận và phản hồi thông tin về việc xử lý hồ sơ;
• Tiếp nhận và chuyển chứng từ điện tử cùng thông tin liên quan đến các hệ thống xử lý chuyên ngành;
• Tiếp nhận kết quả xử lý từ các hệ thống chuyên ngành.

Điểm đáng chú ý là việc trao đổi thông tin giữa các hệ thống chuyên ngành và hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan cũng đi qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Kết quả giải quyết thủ tục hành chính được chuyển sang hệ thống hải quan để làm căn cứ quyết định thông quan hàng hóa và xác nhận phương tiện vận tải đã hoàn tất thủ tục hải quan.

2. Quy định mới về khai báo phương tiện vận tải

Cũng từ 15/10/2026, Thông tư 127/2026/TT-BTC (ngày 27/8/2026) của Bộ Tài chính có hiệu lực. Thông tư quy định chỉ tiêu thông tin và mẫu chứng từ khai báo khi làm thủ tục xuất nhập cảnh, quá cảnh cho phương tiện vận tải qua cửa khẩu cảng hàng không, cảng biển, đường sắt, đường bộ và đường thủy nội địa.

Các chỉ tiêu khai báo qua Cổng thông tin một cửa quốc gia được phân theo từng loại phương tiện và cửa khẩu:

• Tàu biển qua cửa khẩu cảng biển;
• Tàu bay qua cửa khẩu cảng hàng không;
• Phương tiện qua cửa khẩu đường thủy nội địa;
• Phương tiện qua cửa khẩu đường bộ;
• Tàu hỏa liên vận quốc tế qua cửa khẩu đường sắt.

Nếu Cổng thông tin một cửa quốc gia gặp sự cố, việc khai báo được thực hiện bằng chứng từ giấy theo mẫu tương ứng. Doanh nghiệp vận tải, đại lý và các đơn vị khai báo cần nắm rõ chỉ tiêu và mẫu áp dụng cho từng loại phương tiện.

3. Quản lý hải quan tại Cửa khẩu thông minh

Thông tư 128/2026/TT-BTC (ngày 27/8/2026) của Bộ Tài chính có hiệu lực từ 15/10/2026, quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa, phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực Cửa khẩu thông minh.

Các nội dung chính:

• Yêu cầu hạ tầng: Khu vực Cửa khẩu thông minh phải có camera, barie điện tử, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Hàng hóa và phương tiện thông minh không người lái hoạt động tại đây chịu sự kiểm tra, giám sát của hải quan.
• Thời hạn lưu giữ: Hàng nhập khẩu được lưu tại khu vực này tối đa 30 ngày. Quá hạn mà chưa làm thủ tục hải quan, chủ hàng bị xử lý theo quy định.
• Thay đổi phương tiện chứa hàng hoặc đóng gói lại: Doanh nghiệp phải thông báo cho cơ quan hải quan.
• Trách nhiệm của doanh nghiệp quản lý cửa khẩu: Cung cấp cho hải quan danh sách phương tiện thông minh không người lái. Các phương tiện này không phải làm thủ tục hải quan xuất nhập cảnh nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát.

4. Chuẩn hóa định dạng chứng từ điện tử xuất nhập khẩu

Từ 15/10/2026, Quyết định 1434/QĐ-CHQ (ngày 26/8/2026) của Cục trưởng Cục Hải quan về quy định tạm thời đối với định dạng thông điệp dữ liệu chứng từ điện tử hàng hóa xuất nhập khẩu bắt đầu được áp dụng.

Theo quyết định, khi khai báo chứng từ điện tử, việc trao đổi thông tin giữa hệ thống của cơ quan hải quan và hệ thống của doanh nghiệp phải tuân thủ định dạng dữ liệu quy định, trong đó sử dụng chuẩn JSON DataFormat.

Doanh nghiệp cần chủ động rà soát hệ thống công nghệ thông tin, phần mềm khai báo và khả năng kết nối, trao đổi dữ liệu với cơ quan hải quan để đáp ứng yêu cầu về định dạng khi làm thủ tục.

5. Điều kiện mới khi kinh doanh xuất nhập khẩu gạo

Nghị định 365/2026/NĐ-CP (ngày 23/9/2026) về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo có hiệu lực từ 1/10/2026.

Về xuất khẩu:

• Thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế được xuất khẩu gạo khi đáp ứng điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.
• Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài kinh doanh xuất khẩu gạo theo Nghị định này, pháp luật Việt Nam liên quan và các cam kết của Việt Nam trong điều ước quốc tế.
• Thương nhân phải có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
• Kho và cơ sở xay xát có thể là của thương nhân hoặc đi thuê. Nếu thuê, phải có hợp đồng bằng văn bản và bảo đảm thời hạn phù hợp với Giấy chứng nhận.
• Thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận không được cho thương nhân khác thuê kho và cơ sở xay xát đã dùng làm căn cứ cấp giấy để họ đề nghị cấp Giấy chứng nhận.

Về nhập khẩu: Thương nhân phải thông báo kế hoạch nhập khẩu gạo với Bộ Công Thương theo quy định.

6. Quy định mới về hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI

Nghị định 342/2026/NĐ-CP (ngày 3/9/2026) có hiệu lực từ 18/10/2026. Nghị định quy định chi tiết Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Nghị định điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI, gồm quyền xuất nhập khẩu và quyền phân phối. Doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh cần rà soát lại quyền kinh doanh, phạm vi hàng hóa và các hoạt động được phép, đặc biệt là những trường hợp phải có Giấy phép kinh doanh.

7. Thủ tục mới tại cửa khẩu cảng

Nghị định 289/2026/NĐ-CP (ngày 21/7/2026) về quản lý, bảo đảm an ninh, trật tự tại cửa khẩu cảng do Bộ Công an quản lý có hiệu lực từ 1/10/2026.

Nghị định quy định thủ tục đối với người và tàu thuyền xuất nhập cảnh, quá cảnh; thủ tục chuyển cảng đi, chuyển cảng đến; giấy phép đi bờ của thuyền viên và giấy phép xuống tàu.

Doanh nghiệp vận tải, đại lý hàng hải và các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động của tàu thuyền tại các cửa khẩu cảng thuộc phạm vi điều chỉnh cần lưu ý các quy định mới về kiểm soát và làm thủ tục đối với người và phương tiện kể từ 1/10/2026.