Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng phát sinh nhiều giao dịch liên kết (GDLK) trong nội bộ tập đoàn. Đây là nhóm giao dịch mà cơ quan thuế đặc biệt quan tâm trong quá trình thanh tra, kiểm tra do tiềm ẩn rủi ro chuyển giá, ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Trong thực tế, giao dịch liên kết rất đa dạng và diễn ra hàng ngày trong các tập đoàn.
Một số hình thức phổ biến bao gồm:
STT | Nhóm giao dịch | Giao dịch phổ biến |
1 | Hàng hóa hình thành tài sản cố định |
|
2 | Hàng hóa không hình thành tài sản cố định |
|
3 | Dịch vụ ✓Nghiên cứu phát triển; ✓Quảng cáo tiếp thị; ✓Quản lý kinh doanh và tư vấn đào tạo; ✓Bản quyền; và ✓Dịch vụ khác |
|
4 | Giao dịch vay và tương tự vay (bảo lãnh, lãi trả chậm, v.v.) |
|
5 | Thu hộ/ Chi hộ bên liên kết | Cân nhắc kê khai dựa vào bản chất giao dịch |
Ở góc độ của cơ quan quản lý thuế, rõ ràng cần phải kiểm soát chặt chẽ việc chuyển giá của các doanh nghiệp để đảm bảo thu đúng, thu đủ thuế. Việc này đã được quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP (Nghị định 132) của Chính phủ. Đây là văn bản pháp luật hiện hành, quy định nguyên tắc, phương pháp, trình tự xác định yếu tố hình thành giá giao dịch liên kết; quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong xác định giá giao dịch liên kết, thủ tục kê khai; trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong quản lý thuế đối với người nộp thuế có phát sinh giao dịch liên kết.
Giao dịch liên kết trở thành trọng tâm trong quản lý thuế bởi nguy cơ chuyển giá (transfer pricing), tức việc định giá giao dịch không theo giá thị trường nhằm tối ưu hóa số thuế phải nộp trong toàn tập đoàn.
Hành vi này có thể dẫn đến:
Chẳng hạn một công ty có vốn đầu tư nước ngoài- FIE (Foreign Invested Enterprise) tại Việt Nam nơi có thuế suất cao, có thể phải trả các khoản phí quản lý hoặc bản quyền cao cho công ty mẹ ở nước ngoài, nơi thuế suất thấp hơn. Hậu quả là lợi nhuận chịu thuế tại Việt Nam giảm, làm phát sinh rủi ro kiểm soát thuế nếu không được quản lý chặt chẽ.
Doanh nghiệp có giao dịch liên kết có trách nhiệm kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết, đồng thời phải lưu giữ và cung cấp hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo mẫu biểu tại Nghị định 132.
Trong đó, những thông tin cơ bản thể hiện trong hồ sơ gồm có thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết, chính sách và phương pháp xác định giá đối với giao dịch liên kết, hồ sơ toàn cầu là các thông tin về hoạt động kinh doanh của tập đoàn đa quốc gia, báo cáo lợi nhuận liên quốc gia của công ty mẹ tối cao và nhiều thông tin cơ bản khác.
Doanh nghiệp có GDLK (không thuộc diện miễn trừ) phải lập và lưu giữ Hồ sơ xác định giá, bao gồm 03 cấp độ:
Một lưu ý quan trọng là hồ sơ này phải được lập đồng thời ngay tại thời điểm phát sinh giao dịch hoặc trước thời điểm nộp tờ khai quyết toán thuế TNDN, chứ không phải đợi đến khi thanh tra thuế yêu cầu mới làm.
✅ Kết luận
Quản lý giao dịch liên kết là một trong những thách thức phức tạp nhất trong quản trị tài chính doanh nghiệp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp FDI.
Việc tuân thủ không chỉ dừng lại ở kê khai đúng hạn, mà còn ở khả năng:
Hiểu và tuân thủ đúng quy định về giao dịch liên kết không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là một chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững trong dài hạn.
Để được tư vấn chi tiết về rủi ro chuyển giá, lập Hồ sơ Giao dịch liên kết, hoặc tối ưu chi phí lãi vay trong giao dịch liên kết, Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ với chuyên gia Đại lý thuế TPM.
📧 Liên hệ:
Vân Lê – Trưởng phòng tư vấn thuế
Hoặc Hotline TPM: +84 28 3505 1800
