1. Khái niệm

Thuế giá trị gia tăng (VAT) là loại thuế gián thu được đánh vào giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Nói cách khác, VAT là thuế được đánh vào phần giá trị gia tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ tại mỗi khâu trong chuỗi cung ứng.

Đặc điểm của thuế VAT:

• Thuế gián thu: Người chịu thuế VAT thực tế là người tiêu dùng cuối cùng, nhưng người nộp thuế VAT là doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh.
• Tính trên giá trị gia tăng: Thuế VAT chỉ được tính trên phần giá trị gia tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ tại mỗi khâu trong chuỗi cung ứng.
• Tính lũy kế: Thuế VAT được tính cộng dồn tại mỗi khâu trong chuỗi cung ứng, dẫn đến giá thành sản phẩm cuối cùng cao hơn so với giá thành ban đầu.

Vai trò của thuế VAT:

• Thuế VAT là nguồn thu quan trọng cho ngân sách nhà nước, đóng góp vào việc điều tiết kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội.
• Thuế VAT khuyến khích tiết kiệm, hạn chế tiêu dùng xa xỉ.
• Thuế VAT góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh hiệu quả.

Lợi ích của thuế VAT:

• Hệ thống thuế minh bạch, dễ quản lý.
• Giảm bớt gánh nặng thuế cho người có thu nhập thấp.
• Khuyến khích cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

2. Đối tượng chịu thuế

Hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam: Bao gồm tất cả các loại hàng hóa, dịch vụ được sản xuất, nhập khẩu, mua bán, cung ứng trên thị trường Việt Nam, không phân biệt ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh.

Cụ thể hơn, đối tượng chịu thuế VAT bao gồm:

• Doanh nghiệp, tổ chức:
  • Doanh nghiệp: Doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài…
  • Tổ chức: Hợp tác xã, hội, hiệp hội, quỹ…
• Cá nhân:
  • Cá nhân kinh doanh: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phi hộ kinh doanh…
  • Cá nhân nhập khẩu hàng hóa.

Trường hợp được miễn thuế VAT: Một số loại hàng hóa, dịch vụ (hàng hóa xuất khẩu, dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa…) được quy định cụ thể trong Luật Thuế giá trị gia tăng và các văn bản hướng dẫn liên quan. 

3. Mức thuế suất

Mức thuế suất chung 10%: Áp dụng cho hầu hết các loại hàng hóa, dịch vụ (hàng hóa như thực phẩm, đồ uống, quần áo, máy móc, thiết bị; dịch vụ như vận tải, du lịch, bưu chính, viễn thông…) được sản xuất, nhập khẩu, mua bán, cung ứng trên thị trường Việt Nam, không thuộc đối tượng chịu thuế suất 0%, 5% và 8%.

Mức thuế suất 0%: Áp dụng cho một số nhóm hàng hóa, dịch vụ đặc biệt (hàng hóa xuất khẩu; dịch vụ vận tải quốc tế; dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa…), được quy định cụ thể tại Phụ lục I ban hành kèm theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2008.

Mức thuế suất 5%: Áp dụng cho một số nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu (nước sinh hoạt; sách giáo khoa; phân bón, thuốc trừ sâu…), được quy định cụ thể tại Phụ lục II ban hành kèm theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2008.

Mức thuế suất 8%: Áp dụng cho một số nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu (lương thực, thực phẩm; xăng dầu; điện, nước…) từ ngày 01/07/2023 đến hết ngày 31/12/2024 theo Nghị định số 44/2023/NĐ-CP ngày 30/6/2023 của Chính phủ.

4. Cách tính thuế VAT

Thuế VAT = Giá trị tính thuế x Mức thuế suất VAT

Trong đó:

• Giá trị tính thuế: Là giá bán hàng hóa, dịch vụ không bao gồm thuế VAT.
• Mức thuế suất VAT: Là tỷ lệ phần trăm được áp dụng cho giá trị tính thuế để tính ra số thuế VAT phải nộp.

Ví dụ: Giá bán một chiếc điện thoại là 1.000.000 đồng. Mức thuế suất VAT áp dụng cho điện thoại là 10%. Vậy, số thuế VAT phải nộp cho chiếc điện thoại này là: Thuế VAT = 1.000.000 đồng x 10% = 100.000 đồng.

Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng các công cụ tính thuế VAT trực tuyến để tính toán nhanh chóng và chính xác hơn.

5. Cơ quan quản lý

Tổng cục Thuế:

• Là cơ quan nhà nước thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về thuế theo quy định của pháp luật.
• Có trách nhiệm tham mưu giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về thuế; hướng dẫn, chỉ đạo tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế trên phạm vi cả nước.
• Cụ thể, Tổng cục Thuế có các nhiệm vụ liên quan đến quản lý thuế VAT sau:
  • Ban hành các văn bản hướng dẫn về quản lý thuế VAT.
  • Kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghĩa vụ thuế VAT của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân.
  • Xử lý vi phạm về thuế VAT.
  • Hỗ trợ, giải đáp thắc mắc của người nộp thuế VAT.

Cục Thuế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:

• Là cơ quan quản lý thuế trực thuộc Tổng cục Thuế, thực hiện chức năng quản lý thuế trên địa bàn tỉnh, thành phố.
• Có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến quản lý thuế VAT theo hướng dẫn của Tổng cục Thuế.

Chi cục Thuế các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh:

• Là cơ quan quản lý thuế trực thuộc Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thực hiện chức năng quản lý thuế trên địa bàn quận, huyện, thị xã, thành phố.
• Có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến quản lý thuế VAT theo hướng dẫn của Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Các cơ quan khác:

• Hải quan: Có trách nhiệm quản lý thuế VAT đối với hàng hóa nhập khẩu.
• Ngân hàng: Có trách nhiệm thu nộp thuế VAT thay cho người nộp thuế theo quy định.