Việt Nam trước bước ngoặt trở thành trung tâm công nghệ mới của khu vực: Tầm nhìn từ làn sóng FDI thế hệ mới

Thị trường công nghệ thông tin Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, nơi các giá trị cũ về thâm dụng lao động giá rẻ và ưu đãi thuế suất thấp dần được thay thế bằng cuộc đua về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và hạ tầng dữ liệu quy mô lớn. Theo báo cáo e-Conomy SEA, nền kinh tế số Việt Nam dự kiến chạm mốc 45 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức hai con số, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tốc độ chuyển đổi số nhanh nhất khu vực. Sự chuyển dịch này không còn dừng lại ở mức dự báo mà đã hiện hữu thông qua tỷ trọng kinh tế số đóng góp hơn 15% vào GDP quốc gia.

Thách thức từ Thuế tối thiểu toàn cầu và sự thay đổi cuộc chơi

Việc chính thức áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) với mức thuế suất thực tế 15% từ năm 2024 đã đặt dấu chấm hết cho kỷ nguyên thu hút đầu tư bằng “đòn bẩy” thuế suất thấp. Trước đây, các tập đoàn công nghệ lớn thường được hưởng mức thuế ưu đãi từ 5% đến 10%, tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt đối cho Việt Nam. Tuy nhiên, khi quy tắc Trụ cột 2 của OECD được thực thi, các doanh nghiệp đa quốc gia có doanh thu trên 750 triệu Euro sẽ phải nộp phần thuế chênh lệch tại quốc gia đặt trụ sở chính nếu mức thuế tại nơi đầu tư thấp hơn chuẩn 15%.

Thực tế này buộc Việt Nam phải thay đổi tư duy từ “giảm thuế” sang “hỗ trợ chi phí” và “nâng cấp môi trường đầu tư”. Việc thông qua Nghị quyết về việc thành lập Quỹ hỗ trợ đầu tư từ nguồn thu thuế bổ sung đã cho thấy phản ứng chính sách linh hoạt của Chính phủ. Thay vì giảm trực tiếp vào nghĩa vụ thuế, Việt Nam đang tập trung hỗ trợ các chi phí liên quan đến đào tạo nhân lực, nghiên cứu và phát triển (R&D) và đầu tư hạ tầng cao cấp. Đây chính là yếu tố then chốt để giữ chân các “đại bàng” công nghệ như Samsung, Intel hay các nhà đầu tư mới trong lĩnh vực bán dẫn.

Xung lực từ dòng vốn FDI vào lĩnh vực bán dẫn và AI

Dòng vốn FDI vào lĩnh vực công nghệ tại Việt Nam đang hội tụ những điều kiện thuận lợi chưa từng có nhờ sự ổn định địa chính trị. Theo thống kê, tổng vốn FDI giải ngân trong năm qua đạt mức kỷ lục 28,5 tỷ USD, trong đó lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao chiếm tỷ trọng áp đảo. Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 đã đặt mục tiêu doanh thu ngành đạt trên 50 tỷ USD mỗi năm, với kỳ vọng Việt Nam sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong khâu thiết kế, đóng gói và kiểm thử chip toàn cầu.

Sự hiện diện của các tập đoàn như NVIDIA, Marvell hay các dự án hạ tầng dữ liệu (Hyperscale Data Center) trị giá hàng tỷ USD là minh chứng rõ nét cho thấy nhà đầu tư đã vượt qua những lo ngại về thuế để tập trung vào giá trị chiến lược. Việt Nam hiện sở hữu hơn 1 triệu nhân sự trong ngành ICT và dự kiến cần đào tạo thêm ít nhất 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030. Khả năng cung ứng nguồn nhân lực trẻ, có tư duy STEM tốt chính là “thuế ưu đãi” mới, có giá trị bền vững hơn bất kỳ chính sách miễn giảm tài chính nào.

Những nút thắt hạ tầng và bài toán năng lượng sạch

Mặc dù triển vọng rất lạc quan, cuộc đua trở thành trung tâm công nghệ khu vực vẫn đối mặt với những thách thức nội tại gay gắt. Sự thiếu hụt nhân sự cấp cao trong các mảng công nghệ lõi như AI và thiết kế vi mạch đang đẩy mức lương trung bình của chuyên gia lên ngưỡng 2.500 – 4.000 USD/tháng, tạo áp lực chi phí cho các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư FDI thế hệ mới luôn đi kèm điều kiện khắt khe về ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).

Để duy trì sức hút, Việt Nam đang phải chạy đua với thời gian để đảm bảo hạ tầng năng lượng xanh. Các trung tâm dữ liệu và nhà máy bán dẫn đòi hỏi nguồn điện ổn định tuyệt đối và phải đạt tỷ lệ năng lượng tái tạo cao. Nếu không giải quyết được bài toán cung ứng điện sạch, Việt Nam sẽ gặp bất lợi lớn trước sự cạnh tranh quyết liệt từ Malaysia – quốc gia vốn đang có những bước tiến dài trong việc xây dựng hệ sinh thái bán dẫn và năng lượng bền vững.

Dự báo về một hệ sinh thái công nghệ tự chủ 2026

Nhìn về tương lai, thị trường IT Việt Nam sẽ chứng kiến sự giao thoa ngày càng sâu sắc giữa vốn ngoại và nội lực. Các thương vụ M&A giữa các tập đoàn FDI và các doanh nghiệp công nghệ nội địa được dự báo sẽ tăng mạnh trong năm 2026, nhằm tận dụng thế mạnh của cả hai bên: quy trình quốc tế và khả năng am hiểu thị trường địa phương. Dòng vốn FDI thế hệ mới sẽ không chỉ mang lại tiền tệ mà còn là động lực để chuyển giao công nghệ, thúc đẩy các doanh nghiệp Việt tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để xác lập vị thế là một “Hub” công nghệ mới của khu vực. Thành công trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc vào tốc độ hiện thực hóa các cam kết hỗ trợ đầu tư phi thuế quan, bứt phá trong đào tạo nhân lực trình độ cao và hoàn thiện hạ tầng năng lượng. Khi các rào cản về thuế được san phẳng bởi quy tắc quốc tế, quốc gia nào sở hữu hệ sinh thái sáng tạo mạnh mẽ hơn và quản trị minh bạch hơn sẽ là người chiến thắng trong cuộc đua thu hút dòng vốn tinh hoa.

Vũ Hồ