Thông Quan Ưu Tiên Hàng Công Nghệ Cao: Đề Xuất Đột Phá Trong Luật Hải Quan Sửa Đổi

Đề xuất thông quan ưu tiên cho các doanh nghiệp công nghệ cao đang là điểm nhấn quan trọng trong Dự thảo Luật Hải quan sửa đổi sắp trình Quốc hội. Đây được kỳ vọng là giải pháp đột phá nhằm giảm mạnh thời gian thông quan, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành kinh tế mũi nhọn như bán dẫn, công nghệ cao, logistics và chế biến chế tạo tại Việt Nam.

Cơ Chế Ưu Tiên Mới: Nhanh Chóng, Tiết Kiệm Chi Phí

Theo dự thảo, các doanh nghiệp sản xuất vi mạch, linh kiện điện tử, thiết bị công nghệ cao đáp ứng tiêu chí nhất định sẽ được xếp hạng ưu tiên. Chế độ này mang lại nhiều lợi ích vượt trội:

• Thủ tục rút gọn, thông quan nhanh: Giúp hàng hóa lưu thông suôn sẻ, giảm thiểu thời gian chờ đợi.
• Giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế: Tối ưu hóa quy trình, hạn chế các khâu kiểm tra không cần thiết.
• Xử lý hồ sơ hải quan trước khi hàng đến cửa khẩu: Chủ động kế hoạch, tiết kiệm thời gian đáng kể.
• Khai trước tờ khai hải quan, nhận kết quả phân luồng sớm: Rút ngắn thời gian chờ hàng tại cảng.
• Tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu liên bộ ngành: Tạo điều kiện xử lý “một cửa” cho hàng hóa kiểm tra chuyên ngành, đẩy mạnh số hóa chứng từ.

Đặc biệt, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ cao còn có thể được hưởng cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) trong thủ tục hải quan, tạo điều kiện thuận lợi để thử nghiệm sản phẩm và công nghệ mới. Mục tiêu là rút ngắn thời gian thông quan xuống mức tương đương các nước ASEAN-4: hàng xuất khẩu không quá 36 giờ và hàng nhập khẩu không quá 48 giờ trong điều kiện thông thường.

Vượt Qua “Trên Thông, Dưới Tắc”: Tiếng Nói Từ Doanh Nghiệp

Mặc dù có nhiều điểm sáng, thực tế triển khai thủ tục hải quan vẫn còn tồn tại những vướng mắc. Bà Trần Thị Thùy Linh, giám đốc điều hành một doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại TPHCM, cho biết: “Tỷ lệ tờ khai luồng vàng vẫn chiếm 20-30%. Thủ tục hải quan còn rườm rà, nhiều điểm nghẽn nằm ở kiểm tra chuyên ngành và thiếu đồng bộ hệ thống số giữa các bộ, ngành”. Điều này khiến doanh nghiệp tốn nhiều thời gian và chi phí, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Thời gian thông quan của Việt Nam hiện chậm hơn 1,5-3 lần so với các nước dẫn đầu ASEAN.

Ông Nguyễn Tương, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), cũng chỉ ra rằng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính tại Việt Nam còn cao, với thời gian thực hiện một thủ tục giao dịch trung bình là 14,9 giờ, trong đó thời gian làm thủ tục tại cảng chiếm gần một nửa. Sự thiếu đồng bộ giữa cổng thông tin một cửa quốc gia và các hệ thống kiểm tra chuyên ngành là nguyên nhân chính gây chậm trễ.

Để khắc phục, cần áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu dùng chung giữa các bộ, ngành liên quan để thống nhất hệ thống, thúc đẩy giải phóng hàng và xử lý kiểm tra chuyên ngành. Bên cạnh đó, việc tăng cường cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm trong quản lý rủi ro cũng cần đi kèm quy trình chuẩn hóa, đảm bảo quyền khiếu nại và phản biện của doanh nghiệp, tránh tình trạng áp đặt truy thu thiếu căn cứ.

Tầm Quan Trọng Chiến Lược: Đón Đầu Làn Sóng Công Nghệ

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhận định việc mở rộng chế độ ưu tiên sang các ngành công nghệ cao là bước đi cần thiết và đúng lúc. Việt Nam hiện có khoảng 1.400 doanh nghiệp chế xuất, với hơn 100 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, chế tạo máy, bao gồm các tập đoàn lớn như Intel, HP, Samsung, Amkor, LG, Panasonic, Sony.

Trong bối cảnh làn sóng dịch chuyển sản xuất bán dẫn đang diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam cần có cơ chế linh hoạt để thu hút các “đại bàng” công nghệ. Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng Luật Hải quan sửa đổi phải đi kèm sự thay đổi thực chất, đồng bộ trong thực thi tại các đơn vị bên dưới. Nếu không, mục tiêu thông quan nhanh sẽ khó đạt được, và tình trạng “trên thông, dưới tắc” vẫn có thể tiếp diễn.

Đề xuất thông quan ưu tiên này không chỉ là một thay đổi về thủ tục hành chính mà còn là chiến lược quan trọng để Việt Nam tạo môi trường thuận lợi, thu hút đầu tư, và đưa ngành công nghệ cao trở thành động lực tăng trưởng kinh tế bền vững.