Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC (gọi tắt là Thông tư 99), chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC (Thông tư 200) về chế độ kế toán doanh nghiệp. Thông tư mới đưa ra nhiều thay đổi quan trọng và hướng dẫn chi tiết về chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản, phương pháp ghi sổ cũng như việc lập và trình bày Báo cáo tài chính (BCTC).
- Tổng quan về Thông tư 99/2025/TT-BTC
Thông tư 99 hướng dẫn thống nhất các nội dung về kế toán doanh nghiệp, bao gồm: chứng từ, tài khoản kế toán, sổ sách và BCTC.
Lưu ý: Thông tư 99 không quy định về nghĩa vụ thuế. Khi xác định nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ quy định của pháp luật thuế hiện hành.
- Những điểm đáng chú ý của Thông tư 99/2025/TT-BTC
2.1. Mở rộng phạm vi áp dụng
Một điểm mới nổi bật là Thông tư 99 bổ sung các Tổ chức tín dụng vào phạm vi điều chỉnh. Tuy nhiên, Thông tư chỉ áp dụng với các nghiệp vụ không mang tính đặc thù của ngành ngân hàng (như hàng tồn kho, tài sản cố định, công nợ). Các nghiệp vụ đặc thù vẫn tuân theo quy định riêng của Ngân hàng Nhà nước.
2.2. Tăng cường quản trị và kiểm soát nội bộ
Điều 3 nhấn mạnh trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện và kiểm soát các giao dịch kinh tế theo quy định pháp luật.
Thông tư yêu cầu doanh nghiệp:
- Xây dựng quy chế quản trị nội bộ.
- Tổ chức hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả.
- Quy định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân liên quan đến giao dịch.
Đặc biệt, doanh nghiệp được toàn quyền ban hành quy định về nhiệm vụ, trách nhiệm của bộ phận kế toán cho phù hợp với quy mô, đặc thù hoạt động — giúp tăng tính chủ động và giảm áp lực cho phòng kế toán.
2.3. Quy định về đơn vị tiền tệ trong kế toán
- Lựa chọn đơn vị tiền tệ kế toán
- Đơn vị tiền tệ mặc định để ghi sổ và lập BCTC là VND.
- Doanh nghiệp có thể chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ nếu đáp ứng điều kiện tại Điều 31 và phần lớn thu – chi bằng ngoại tệ đó.
Các yếu tố cần xem xét:
- Loại tiền tệ chi phối giá bán.
- Loại tiền tệ chi phối chi phí (nhân công, nguyên vật liệu, chi phí khác).
Nếu chưa xác định được, có thể xét thêm:
- Loại tiền dùng để huy động vốn.
- Loại tiền chủ yếu tạo ra từ hoạt động kinh doanh và được tích lũy.
Sau khi lựa chọn, đơn vị tiền tệ kế toán không được thay đổi, trừ khi có biến động lớn về cơ cấu hoạt động hoặc quản lý.
- Tỷ giá hối đoái
Thông tư 99 tạo điều kiện linh hoạt hơn so với Thông tư 200:
- Tỷ giá giao dịch thực tế: Doanh nghiệp có thể dùng tỷ giá chuyển khoản bình quân (mua – bán) của ngân hàng thường xuyên giao dịch hoặc dùng tỷ giá gần đúng (chênh lệch không quá ±1%).
- Tỷ giá chuyển đổi (khi thay đổi đơn vị tiền tệ): Phải dùng tỷ giá chuyển khoản bình quân tại ngân hàng thường giao dịch vào ngày thay đổi.
2.4. Đơn giản hóa kế toán tại đơn vị phụ thuộc (chi nhánh)
Thông tư 99 tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong tổ chức kế toán tại chi nhánh:
- Chi nhánh không bắt buộc lập BCTC riêng, trừ khi pháp luật khác yêu cầu.
- Doanh nghiệp phải tổng hợp số liệu tài chính của trụ sở chính và chi nhánh, đồng thời loại trừ giao dịch nội bộ.
- Doanh nghiệp được tự quyết việc ghi nhận doanh thu nội bộ cho chi nhánh (dù sử dụng hóa đơn hay chứng từ nội bộ).
2.5. Tăng quyền tự chủ về chứng từ và sổ sách
Phù hợp với Luật Kế toán:
- Doanh nghiệp được tự thiết kế mẫu chứng từ và sổ kế toán.
- Quy định về ký chứng từ được đơn giản hóa — bỏ nhiều yêu cầu chi tiết trước đây như màu mực, cách viết.
2.6. Linh hoạt hơn trong hệ thống tài khoản kế toán
- Doanh nghiệp tự xây dựng chi tiết hệ thống tài khoản
Điểm thay đổi lớn nhất:
- Doanh nghiệp có thể tự mở tài khoản chi tiết (Cấp 2, Cấp 3) theo nhu cầu quản trị.
- Mọi sửa đổi, bổ sung phải được ghi nhận trong Quy chế Kế toán Nội bộ và doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính phù hợp.
- Bổ sung và bãi bỏ một số tài khoản
Tài khoản mới:
- TK 215 – Tài sản sinh học
- TK 2295 – Dự phòng giảm giá tài sản sinh học (ghi tăng dự phòng vào TK 632)
- TK 1383 – Thuế TTĐB hàng nhập khẩu
Tài khoản bị bãi bỏ:
- TK 1562 – Chi phí mua hàng: Chi phí nhỏ và liên quan nhiều mặt hàng có thể đưa thẳng vào TK 632.
- TK 611 – Mua hàng: Dùng trong phương pháp kiểm kê định kỳ — nay bị loại bỏ.
2.7. Các quy định quan trọng khác
- Ghi nhận doanh thu: Nhấn mạnh nguyên tắc dựa trên nghĩa vụ thực hiện.
- Hàng khuyến mại: Hạch toán Nợ chi phí / Có 3331, thống nhất với Thông tư 133.
- Phương pháp tính giá hàng tồn kho: Cho phép áp dụng nhiều phương pháp khác nhau cho từng nhóm hàng.
- Giá thành định mức: Lần đầu được hướng dẫn chi tiết; chênh lệch được phân bổ vào giá vốn hoặc tồn kho.
- Phụ lục: Cập nhật mẫu chứng từ, hệ thống tài khoản, sổ sách (giảm từ 45 xuống 42), và mẫu BCTC.
2.8. Thay đổi trên Báo cáo Tài chính
- Đổi tên: “Bảng cân đối kế toán” đổi thành “Báo cáo tình hình tài chính”.
- BCTC bắt buộc: Chỉ yêu cầu BCTC năm; báo cáo giữa kỳ theo quy định pháp luật khác (như Luật Chứng khoán).
- BCTC của doanh nghiệp có chi nhánh: Phải bao gồm số liệu từ chi nhánh và loại trừ nội bộ. Không còn khái niệm báo cáo tổng hợp/tách riêng như trước.
- Điều chỉnh hồi tố: Chỉ áp dụng với sai sót trọng yếu.
- Sự kiện sau kỳ kế toán: Không được điều chỉnh BCTC đã lập.
- Trình bày BCTC: Doanh nghiệp được tự thiết kế tài khoản, nhưng các chỉ tiêu trình bày phải khớp hoàn toàn với mẫu quy định. Được phép bổ sung chỉ tiêu nhưng không được thay đổi chỉ tiêu bắt buộc.
- Hiệu lực thi hành
Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ 01/01/2026, áp dụng cho các năm tài chính bắt đầu từ ngày này.
Khi có hiệu lực, Thông tư 99 thay thế:
- Thông tư 200/2014/TT-BTC (trừ trường hợp tại Khoản 2 Điều 31 Thông tư 99)
- Thông tư 75/2015/TT-BTC
- Thông tư 53/2016/TT-BTC
- Thông tư 195/2012/TT-BTC
