Dòng vốn FDI Trung Quốc hiện đang đầu tư khá nhộn nhịp vào các tỉnh phía Bắc từ đầu năm. Vào ngày 4-4 vừa qua, Tập đoàn Geleximco và thương hiệu xe năng lượng mới Omoda & Jaecoo (thuộc Tập đoàn Chery) đã ký hợp đồng liên doanh xây nhà máy tại Thái Bình vốn hơn 800 triệu đô la, công suất 200.000 xe/năm.

Còn nhà sản xuất xe điện 2 bánh Yadea thì đang gấp rút xây nhà máy thứ 2 tại tỉnh Bắc Giang công suất 2 triệu xe máy/năm, gấp 4 lần so với nhà máy đầu tiên đi vào hoạt động năm 2019 ở địa phương này. Dự kiến 30% sản lượng nhà máy mới sẽ xuất đi Philippines, Thái Lan, Malaysia và Lào.

Tại tỉnh Bắc Ninh, với 105 dự án FDI được cấp phép trong quí 1 năm 2024 thì hơn phân nửa (60 dự án) là của nhà đầu tư đến từ đất nước tỉ dân này.

Nhìn tổng quan cả nước, số liệu thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, Trung Quốc đã vượt qua các nước có nhiều đầu tư như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore… để dẫn đầu số dự án đầu tư FDI mới vào Việt Nam. Cụ thể, Trung Quốc chiếm 27,8% trong số 644 dự án mới được cấp phép trong quí 1 năm 2024.

Dồn dập đến Việt Nam theo chân các ông lớn quốc tế

Theo các chuyên gia, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung, đã khiến làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc của các tập đoàn lớn ngày càng nhiều hơn. Do đó các doanh nghiệp vừa và nhỏ Trung Quốc nằm trong chuỗi sản xuất của các tập đoàn này cũng dịch chuyển theo.

Mặt khác, nhiều nhà đầu tư nước ngoài có nhà máy sản xuất ở Trung Quốc vì thận trọng hơn với chuỗi cung ứng đã tìm kiếm nguồn cung khác ngoài lãnh thổ nước này. Trong làn sóng này, Việt Nam đang được xem là một điểm đến hấp dẫn trong khu vực Đông Nam Á.

Theo đó, hàng loạt công ty Trung Quốc nhanh chóng mang những dự án đầu tư nhà xưởng sản xuất theo các ông lớn quốc tế đến Việt Nam. Những dự án mới này chủ yếu để phục vụ các tên tuổi lớn trước đó đã có mặt.

Ngoài các doanh nghiệp quốc tế, các công ty ở đầu và cuối các chuỗi công nghiệp Trung Quốc còn “rủ rê” nhau vào Việt Nam để có thể liên kết sản xuất, tạo một chuỗi cung ứng khép kín trong sản xuất và kinh doanh.

Với vị trí chiến lược quan trọng, tiếp giáp với Trung Quốc, nơi cung ứng nguồn hàng hóa, nguyên liệu quy mô lớn và là một thị trường lớn, Việt Nam có điều kiện để nhà đầu tư tiết giảm chi phí vận chuyển và kết nối ổn định chuỗi cung ứng tại Trung Quốc. Do đó, Việt Nam được đánh giá là lựa chọn hàng đầu ở khu vực ASEAN trong xu hướng này.

Thách thức lớn cho ngành sản xuất nội địa

Bên cạnh các tác động tích cực về thu hút FDI, việc dịch chuyển ồ ạt của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng trở thành nỗi lo lớn cho Việt Nam.

Sức ép cạnh tranh: Doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, có thể gặp sức ép cạnh tranh lớn từ các doanh nghiệp Trung Quốc do họ có lợi thế về công nghệ, tài chính và kinh nghiệm.

Nguy cơ bị “lợi dụng”: Việt Nam có thể bị biến thành “cứ điểm” để các doanh nghiệp Trung Quốc gian lận nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, từ đó ảnh hưởng đến uy tín của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Rủi ro về môi trường: Một số dự án đầu tư của Trung Quốc có thể gây ô nhiễm môi trường nếu không được quản lý chặt chẽ.

Nguy cơ phụ thuộc: Việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn vốn FDI từ Trung Quốc có thể khiến Việt Nam dễ bị tổn thương trước những biến động của nền kinh tế Trung Quốc.

Dự báo dòng vốn Trung Quốc sẽ ngày càng nhiều hơn. Giới phân tích khuyến nghị cần thu hút vốn đầu tư FDI có chọn lọc, trong đó phải nâng cao trách nhiệm của đơn vị thẩm định dự án, siết chặt khâu sàng lọc và giám sát. Tuyệt đối ngăn chặn những dự án có công nghệ lạc hậu, thâm dụng nhiều lao động và gây ô nhiễm môi trường.

Theo các chuyên gia, việc cần làm trong việc thu hút đầu tư cần nghiên cứu bổ sung những quy định pháp luật chưa chặt chẽ hoặc còn khoảng trống để vừa thu hút được vốn FDI lại vừa tránh được nhưng nguy cơ cho kinh tế và an ninh quốc phòng.

Nguồn tham khảo:

Cục Đầu tư nước ngoài – Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Tạp chí Kinh tế Sài Gòn