Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam: Chạy Đua Trước Ngày Thuế Quan Hoa Kỳ Mới Có Hiệu Lực

Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam: Chuyển Dịch Mạnh Mẽ Trước ‘Áp Lực’ Thuế Quan Hoa Kỳ

Trong hai tháng tới (tháng 5 và 6 năm 2025), xuất khẩu thủy sản Việt Nam được dự báo sẽ chứng kiến sự chuyển dịch chiến lược quan trọng trước khi chính sách thuế đối ứng mới của Hoa Kỳ chính thức có hiệu lực. Sự điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh bức tranh xuất khẩu chung vẫn ghi nhận phục hồi tích cực nhưng tiềm ẩn nhiều thách thức từ các rào cản thương mại.

Bức Tranh Xuất Khẩu 4 Tháng Đầu Năm 2025: Phục Hồi Mạnh Mẽ Nhưng Không Đồng Đều

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2025 đã ghi nhận sự phục hồi ấn tượng với kim ngạch đạt 3,3 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm 2024. Riêng trong tháng 4/2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 850,5 triệu USD, tăng 10%.

Tuy nhiên, sự phục hồi này không đồng đều giữa các nhóm sản phẩm và thị trường, đặc biệt khi bất ổn về thuế đối ứng từ thị trường Hoa Kỳ đang tạo ra nhiều biến động.

• Tôm tiếp tục dẫn đầu: Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP, cho biết tôm vẫn là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 1,27 tỷ USD trong 4 tháng đầu năm, tăng 30% so với cùng kỳ. Tháng 4 riêng lẻ đạt 330,8 triệu USD, tăng 15%. Tăng trưởng này nhờ nhu cầu tốt tại các thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Nhật Bản và giá tôm phục hồi.
• Cá tra duy trì vị thế nhưng tăng trưởng chậm lại: Cá tra đạt kim ngạch 632,7 triệu USD sau 4 tháng, tăng 9%. Tuy nhiên, tăng trưởng chậm lại đáng kể trong tháng 4, chỉ đạt 167,7 triệu USD, không tăng so với cùng kỳ.
• Cá ngừ đối mặt thách thức nguyên liệu: Mặt hàng cá ngừ ghi nhận sự sụt giảm trong tháng 4 (76,1 triệu USD, giảm 12%), dù lũy kế 4 tháng vẫn tăng nhẹ 1% đạt 304,2 triệu USD. Sự thiếu hụt nguyên liệu, đặc biệt do quy định kích thước tối thiểu cá ngừ vằn, đã cản trở sản xuất và xuất khẩu.

Thị Trường Trọng Điểm: Điểm Sáng Và Nốt Trầm Hoa Kỳ

Sự tăng trưởng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam đến từ nhiều thị trường khác nhau:

• Trung Quốc và Hồng Kông là thị trường dẫn đầu với 709,8 triệu USD trong 4 tháng, tăng 56%. Tháng 4 tăng 29% đạt 182,3 triệu USD, chủ yếu nhờ nhu cầu cao cấp (tôm, cua ghẹ, nhuyễn thể).
• Nhật Bản đứng thứ hai với 536,6 triệu USD (tăng 22%), tăng trưởng ổn định nhờ các sản phẩm giá trị gia tăng.
• EU (351,5 triệu USD, tăng 17%) và Hàn Quốc (264,1 triệu USD, tăng 15%) cũng cho thấy tiềm năng tốt, hưởng lợi từ các chính sách thuế quan ưu đãi từ EVFTA và FTA song phương.
• ASEAN là điểm sáng với 218,8 triệu USD, tăng trưởng 25%.

Tuy nhiên, thị trường Hoa Kỳ lại là một nốt trầm đáng chú ý. Dù lũy kế 4 tháng vẫn tăng trưởng 7% đạt 498,4 triệu USD, xuất khẩu sang thị trường này đã sụt giảm mạnh 15% trong tháng 4, chỉ đạt 120,5 triệu USD so với cùng kỳ. Sự sụt giảm này phản ánh rõ tác động tiêu cực từ chính sách thuế đối ứng hiện tại của Hoa Kỳ.

Áp Lực Thuế Quan Hoa Kỳ Và Thách Thức Cạnh Tranh

Bà Lê Hằng nhấn mạnh, chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, đặc biệt với mức thuế chống bán phá giá cao (có thể lên tới 46% cho một số sản phẩm), đang tạo ra áp lực lớn cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Các mặt hàng chủ lực như cá tra và tôm bị ảnh hưởng nặng nề do phụ thuộc nhiều vào thị trường này. Thuế quan làm tăng giá thành, khiến nhà nhập khẩu Mỹ xem xét chuyển nguồn cung sang Ấn Độ hay Ecuador. Bên cạnh đó, các rào cản kỹ thuật như kiểm tra an toàn thực phẩm và yêu cầu truy xuất nguồn gốc khắt khe cũng làm giảm lợi thế cạnh tranh của thủy sản Việt Nam.

Chiến Lược Ứng Phó Và Cơ Hội Đa Dạng Hóa Thị Trường

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ thị trường Hoa Kỳ, các Hiệp định thương mại tự do như CPTPP và các FTA khác đang đóng vai trò quan trọng, giúp Việt Nam mở rộng và thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường khác như EU, Nhật Bản và ASEAN. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng đang tích cực điều chỉnh chiến lược, tập trung vào các sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Dự Báo Chuyển Dịch Xuất Khẩu Mạnh Mẽ Trong Tháng 5 & 6/2025

Điểm đáng chú ý nhất trong dự báo ngắn hạn là sự chuyển dịch mạnh mẽ trong hai tháng tới (tháng 5 và 6/2025), ngay trước khi chính sách thuế quan đối ứng mới của Hoa Kỳ có hiệu lực từ ngày 9/7/2025.

Các doanh nghiệp Việt Nam được dự báo sẽ tập trung đẩy mạnh tối đa xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, đặc biệt với các sản phẩm chủ lực như tôm và cá tra. Mục tiêu là tranh thủ “cửa sổ thời gian” trước khi mức thuế mới làm tăng đáng kể chi phí xuất khẩu. Dự kiến, kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong giai đoạn này có thể tăng 10-15% so với tháng 4/2025, nhờ việc gấp rút ký kết các hợp đồng và chiến lược điều chỉnh giá để giữ thị phần.

Ngược lại, xuất khẩu sang các thị trường khác như Trung Quốc và ASEAN có khả năng sẽ chững lại, với mức tăng trưởng chỉ khoảng 3-5%. Nguyên nhân chính là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ sản phẩm thủy sản Trung Quốc. Các sản phẩm này, vốn bị áp thuế cao tại Hoa Kỳ, buộc phải chuyển hướng tiêu thụ sang thị trường nội địa và các thị trường lân cận như ASEAN. Sự cạnh tranh gia tăng này sẽ làm giảm sức hút của sản phẩm thủy sản Việt Nam, đặc biệt ở phân khúc giá rẻ tại các thị trường này.

Thị trường EU và Nhật Bản được dự báo sẽ duy trì tăng trưởng ổn định (khoảng 8-10%) nhờ lợi thế từ các FTA. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này có thể sẽ không đủ để bù đắp hoàn toàn sự chững lại tại hai thị trường lớn khác là Trung Quốc và ASEAN.

Tóm lại, ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước giai đoạn chuyển mình chiến lược, tận dụng tối đa cơ hội ngắn hạn tại thị trường Hoa Kỳ đồng thời đối mặt với thách thức cạnh tranh và điều chỉnh chiến lược dài hạn trên các thị trường toàn cầu.